رشته فلسفه و کلام اسلامی

پيشينه رشته:

رشته فلسفه را باید پرسابقه‌ترين رشته‌ علوم انساني در دنيا دانست. این دانش در اسلام و ايران نيز از قدمتي طولاني برخوردار است. اين دانش با ظهور اسلام و عنايت ويژه‌ اين دين الهی به عقلانيت، در ميان انديشمندان مسلمان رشد يافت و اين دانشمندان با بهره از یافته‌های فيلسوفان گذشته و با الهام از آموزه‌های وحيانی دست به کار تدوين دانشی شدند که امروزه از آن با عنوان فلسفه اسلامی ياد می‌شود. در سنت اندیشه اسلامی با دانش ديگری نيز به نام کلام نيز مواجه هستيم که اندیشمندان آن به بررسی، مطالعه و دفاع از عقايد دينی می‌پردازند. اين دو دانش تا پیش از تأسيس دانشگاه در ايران در حوزه‌های علميه مورد توجه بود و هم‌اکنون نيز چنين است لکن با تأسيس دانشگاه، برای نخستين بار به صورت رشته دانشگاهی در سال 1313 در دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهيات امروزی) دانشگاه تهران تدريس گرديد.

موضوع رشته:

فلسفه در معنای عام خود مشتمل بر مطلق دانش‌های عقلی اعم از دانش‌های نظری و عملی است اما در معنای خاص آن که همان معنای مورد نظر در اين رشته دانشگاهی است، دانشی است که از آن تحت عناوین «الهیات»، «فلسفه اولی»، «فلسفه علیا»، «ما بعد الطبیعه»، «متافیزیک» یا «علم کلی» یاد می‌شود. اندیشمندان این دانش می‌کوشند کلی‌ترين و ریشه‌ای‌ترين پرسش‌های بشر را فرا روی خود قرار داده و پاسخ‌هایی عميق و بر اساس استدلال عقلی برای آنها فراهم کنند. اندیشمندان با این رویکرد در تلاش برای شناخت عالم خارج از انسان بوده‌اند و دست‌یابی به حقیقت را در گرو شناخت عالم عینی -آنگونه که واقعا هست- می‌دانستند. مسائلی از قبيل هستی، معرفت، عليت، حرکت، زمان، خدا، انسان و ... اموری هستند که در اين دانش به آنها پرداخته می‌شود.

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصيلی رشته:

دوره تحصیلی در رشته فلسفه و کلام اسلامی مانند سایر رشته‌های دانشگاه امام صادق علیه السلام، به صورت  کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته 233 واحد را می‌گذرانند.

دانشجويان اين رشته همانند ديگر دانشجويان دانشگاه امام صادق علیه السلام، علاوه بر دروس تخصصی رشته فلسفه و کلام اسلامی حدود 80 واحد دروس با ماهیت معارف اسلامی (فقه، اصول فقه، دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، زبان عربی (قواعد و مکالمه عربی) و ...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به نظام‌های فلسفی (مشاء، اشراق و حکمت متعاليه)، فلسفه اسلامی (با تمرکز بر کتاب شرح منظومه)، تاریخ فلسفه اسلامی، تاریخ فلسفه غرب، منطق صوری، منطق ریاضی، کلام، الهيات در قرآن کريم، الهيات در نهج‌البلاغه، فلسفه علم، معرفت‌شناسی و ... اشاره کرد. دروس اين رشته بیشتر بر فلسفه صدرایی متمرکز است اما ديگر مکاتب فلسفی اسلامی و غیر آن نيز مورد مطالعه قرار می‌گيرد.

دانشگاه امام صادق علیه السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته فلسفه و کلام اسلامی نیز دانشجو می‌پذیرد. دوره دکتری در اين رشته از دو بخش آموزشی و پژوهشی تشکیل شده است. با این توضیح که دوره دکتری اين رشته، بصورت ناپیوسته است و برای ورود به مقطع دکتری، از داوطلبان به صورت کتبی و مصاحبه شفاهی آزمون به عمل می‌آید. طول دوره آموزشی در مقطع دکتری، چهار نیمسال تحصیلی و حداکثر دوره پژوهشی به منظور نگارش رساله پس از امتحان جامع، چهار نیمسال تحصیلی است. افزون بر این، هر ساله، بخش مهمی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور و گاه مراکز خارج از کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند.

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادق علیه السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، بخشی از رشته‌های خود را به عنوان رشته مادر و مبنایی برای تبيين پایه‌های اين رويکرد تلفيقی قلمداد می‌کند. از جمله اين رشته‌های پایه دانش فلسفه است که در آن به بررسی مبنایی و ریشه‌ای مبانی تبيين هستی، شناخت، علم، انسان و ... پرداخته می‌شود. بنابر اين در اين رشته تلاش مي‌شود برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای سامان یابد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی توانمند گردند.

کار علمی دقیق، استفاده از اساتيد برجسته در اين رشته و انگيزه‌های ويژه دانشجويان اين رشته، سبب شده است که دانش‌آموختگان موفق اين رشته، نسبت به سایر دانش‌آموختگان فلسفه اسلامی دانشگاه‌های کشور از برجستگی‌های خاصی در عرصه‌های آموزشی و پژوهشی برخوردار باشند. از جمله فعالیت‌های علمی امکان‌پذير توسط دانش‌اموختگان اين رشته می‌توان به تدريس در دانشگاه‌ها، ورود به عرصه‌های فرهنگی و فعاليت‌های پژوهشی در مؤسسات مربوطه اشاره نمود.

معرفی گروه فلسفه و کلام اسلامی:

رشته فلسفه و کلام اسلامی يکی از رشته‌هایی است که تحت نظر دانشکده الهيات، معارف اسلامي و ارشاد اداره می‌شود. این رشته در سال 1367 به عنوان يکی از گرایش‌های رشته الهيات و معارف اسلامی جایگزين رشته معارف اسلامی و تبليغ شد و در سال 1384 از گرایش به یک رشته مستقل تغییر وضعيت يافت.

در طی اين سال‌ها – به جز برهه کوتاه مدتی- ریاست گروه فلسفه و کلام اسلامی بر عهده فیلسوف برجسته معاصر، آیت الله سیدحسن سعادت مصطفوی بوده است. در برهه میانی به جهت اشتغال ايشان به ریاست دانشکده الهيات دانشگاه تهران در يک دوره چهار ساله ریاست گروه به عهده آقای دکتر بيوک عليزاده قرار گرفت لکن تا سال 1393 نيز دانشجويان اين رشته از وجود استاد مصطفوی به عنوان استاد و رییس گروه بهره می‌بردند.

در حال حاضر، گروه فلسفه و کلام اسلامی دارای هفت عضو هيأت علمی (متشکل از سه دانشيار و چهار استاديار) می‌باشد.

معرفی دانشکده الهيات معارف اسلامی و ارشاد:

دانشکده الهيات، معارف اسلامي و ارشاد يکي از دانشکده‌هاي پر سابقه دانشگاه امام صادق علیه السلام است. رشته معارف اسلامی و تبلیغ به همراه دو رشته ديگر، معارف اسلامی و علوم سياسی، و معارف اسلامي و اقتصاداولين رشته‌های اين دانشگاه را تشکيل می‌دادند. لکن با عنايت به پاره مشکلات ساختاری و محتوایی در سال 1367 این رشته به رشته الهيات، معارف اسلامی و ارشاد با سه گرایش فقه و اصول، فلسفه و کلام اسلامی و علوم قرآن و حدیث تغییر یافت و رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات جایگزین معارف اسلامی و تبليغ شد.

تا قبل از اين اين تغيير رشته معارف اسلامی و تبليغ به عنوان يک بخش و نه دانشکده، با مسؤوليت حجت الاسلام و المسلمين رسولي محلاتي اداره می‌شد. اولين رياست اين دانشكده را حجت الاسلام و المسلمين عبد الحسين معزي بر عهده گرفت. در سال 1369  مسؤوليت دانشكده را حضرت آيه الله سيد حسن سعادت مصطفوي عهده دار گرديدند. رياست دانشكده از سال 1378 تا سال 1382 بر عهده دكتر بيوك عليزاده، و از سال 1382 تا پايان سال 1387 بر عهده حجه الاسلام و المسلمين دکتر مصباحي مقدم بوده است. از ابتداي سال 1388 رياست دانشكده به جناب دكتر رضا محمدزاده واگذار گرديد.

در راستای توسعه فعاليت‌های پژوهشی در اين دانشکده،در سال 1381 نشريه علمی – پژوهشی نامه حکمت با موضوع فلسفه دين و معرفت‌شناسی تدوين و منتشر شد و از سال 1388 با موضوع تخصصی فلسفه دين و نام جديد پژوهشنامه فلسفه دين منتشر می‌شود. انجمن علمی دانشجويي اين دانشکده نيز از جمله تشکل‌های علمی فعال دانشگاه است که بارها موفق به کسب رتبه‌های برتر در ميان انجمن‌های علمی سراسر کشور شده است.

 

برای آشنایی بیشتر: http://etgp.isu.ac.ir