رشته علوم قرآن و حدیث

 

پيشينه رشته:

قرآن كريم و احاديث منقول از رسول خدا (صلي الله عليه و آله) و اهل بيت (عليهم السلام) در همه فرق اسلامي به عنوان اصلي‌ترين منبع شناخت معارف و آموزه‌هاي ديني شناخته مي‌شود. مطالعه و بررسي اين منابع از صدر اسلام تا كنون يكي از مهم‌ترين دانش‌هاي ديني به حساب مي‌آيد. تفسير قرآن كريم، جمع‌آوري و صحت روايات، تاريخ قرآن كريم و احاديث و ... از جمله موضوعاتي است همواره مورد مطالعه دانشمندان اسلامي بوده است و سابقه‌اي به عمر اسلام دارد. لکن اين دانش با تأسيس دانشگاه، برای نخستين بار به صورت رشته دانشگاهی در سال 1313 در دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهيات امروزی) دانشگاه تهران تدريس گرديد و امروزه نيز در دانشگاه‌هاي ديگر تدريس مي‌شود. اين رشته در دانشگاه بيشتر با محوريت بررسي‌هاي تاريخي و علوم حاشيه‌اي درحوزه قرآن و حديث شكل گرفته است.

موضوع رشته:

اين رشته در دانشگاه بيشتر با محوريت بررسي‌هاي تاريخي و علومي شكل گرفته است كه وظيفه آنها بررسي مسائل محتوايي و شكلي حوزه قرآن و حديث. در اين رشته به موضوعاتي همچون تفسير قرآن كريم، روش‌هاي فهم قرآن كريم، تاريخ قرآن كريم و احاديث، روش‌هاي بررسي صحت اسناد روايات و ... پرداخته مي‌شود. اين نوع از بررسي‌ها تأثير مستقيمي در فهم صحيح و برداشت‌هاي بدون انحراف از منابع ديني دارد. فقها كه وظيفه استنباط احكام الهي از منابع ديني را بر عهده دارند يكي از مهم‌ترين مصرف‌كنندگان مستقيم توليدات علمي اين رشته هستند.

دروس، گرایش‌ها و مقاطع تحصيلی رشته:

دوره تحصیلی در رشته علوم قرآن و حديث مانند سایر رشته‌های دانشگاه امام صادق علیه السلام، به صورت کارشناسی ارشد پیوسته می‌باشد که به صورت پنج سال کارشناسی و دو سال کارشناسی ارشد تعریف شده است. دانشجویان در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد پیوسته حدود 230 واحد را می‌گذرانند.

دانشجويان اين رشته همانند ديگر دانشجويان دانشگاه امام صادق علیه السلام، علاوه بر دروس تخصصی، حدود 80 واحد دروس در ديگر حوزه‌های معارف اسلامی (فقه، اصول فقه، دوره مطالعاتی آثار استاد شهید مطهری، تفسیر و تدبر در قرآن کريم، زبان عربی (قواعد و مکالمه عربی)، تاریخ اسلام و ...) و همچنین زبان انگلیسی را در طول تحصیل می‌گذرانند.

از جمله دروس تخصصی اين رشته در اين مقطع می‌توان به تاريخ قرآن کريم، تاریخ حديث، تفاسیر موضوعی (تفسیر اخلاقی، تفسیر اجتماعی، تفسیر عرفانی، تفسیر فلسفی و ...) روش‌های تفسیری، معناشناسی، زبان‌شناسی و ... اشاره نمود.

دانشگاه امام صادق علیه السلام، در مقطع دکترای تخصصی رشته علوم قرآن و حديث نیز دانشجو می‌پذیرد. دوره دکتری در اين رشته از دو بخش آموزشی و پژوهشی تشکیل شده است. با این توضیح که دوره دکتری اين رشته، بصورت ناپیوسته است و برای ورود به مقطع دکتری، از داوطلبان به صورت کتبی و مصاحبه شفاهی آزمون به عمل می‌آید. طول دوره آموزشی در مقطع دکتری، چهار نیمسال تحصیلی و حداکثر دوره پژوهشی به منظور نگارش رساله پس از امتحان جامع، چهار نیمسال تحصیلی است. افزون بر این، هر ساله، بخش مهمی از دانش‌آموختگان اين رشته در مقطع دکتری دانشگاه‌های کشور جهت ادامه تحصیل پذیرفته می‌شوند.

کارکر‌دها و توانمندسازی‌های رشته:

دانشگاه امام صادق علیه السلام که با رویکردی تلفيقی به توليد دانش می‌نگرد، بخشی از رشته‌های خود را به عنوان رشته مادر و مبنایی برای تبيين پایه‌های اين رويکرد تلفيقی قلمداد می‌کند. بر اين اساس برنامه‌هاي اين رشته به گونه‌اي طراحي شده است كه دانشجويان به صورت آكادميك و علمي با قالب‌ها و محتواهاي ديني آشنا شوند و ديگر حوزه‌های دانش در دانشگاه و خارج از آن از محصولات اين دانش برای توليدات خود بهره ببرند. بنابر اين در اين رشته تلاش مي‌شود برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای سامان یابد که دانش‌آموختگان اين دانشگاه بيشتر در حوزه‌های پژوهشی و مطالعاتی توانمند گردند.

بر اين اساس از جمله فعالیت‌های علمی امکان‌پذير توسط دانش‌آموختگان اين رشته می‌توان به تدريس در دانشگاه‌ها، ورود به عرصه‌های فرهنگی و فعاليت‌های پژوهشی در مؤسسات مربوطه اشاره نمود. البته بخشی از دانش‌آموختگان اين رشته جذب فعاليت‌های اجرایی و فرهنگی نظير مدريت قرآني و ديني نيز می‌شوند هرچند اين نوع از فعاليت‌ها در اولويت دانشگاه نيستند.

معرفی گروه علوم قرآن و حديث:

رشته علوم قرآن و حديث يکی از رشته‌هایی است که تحت نظر دانشکده الهيات، معارف اسلامي و ارشاد اداره می‌شود. این رشته در سال 1367 به عنوان يکی از گرایش‌های رشته الهيات و معارف اسلامی جایگزين رشته معارف اسلامی و تبليغ شد و در سال 1384 از گرایش به یک رشته مستقل تغییر وضعيت يافت.

در طی اين سال‌ها رياست اين گروه بر عهده آقای دکتر احمد پاکتچی پژوهشگر برجسته حوزه قرآن و حديث، تاريخ، زبان‌شناسی و معناشناسی بوده است. در حال حاضر، گروه علوم قرآن و حديث دارای 5 عضو هيأت علمی (متشکل از سه دانشيار و دو استاديار) می‌باشد.

معرفی دانشکده الهيات معارف اسلامی و ارشاد:

دانشکده الهيات، معارف اسلامي و ارشاد يکي از دانشکده‌هاي پر سابقه دانشگاه امام صادق علیه السلام است. رشته معارف اسلامی و تبلیغ به همراه دو رشته ديگر، معارف اسلامی و علوم سياسی، و معارف اسلامي و اقتصاداولين رشته‌های اين دانشگاه را تشکيل می‌دادند. لکن با عنايت به پاره مشکلات ساختاری و محتوایی در سال 1367 این رشته به رشته الهيات، معارف اسلامی و ارشاد با سه گرایش فقه و اصول، فلسفه و کلام اسلامی و علوم قرآن و حدیث تغییر یافت و رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات جایگزین معارف اسلامی و تبليغ شد.

تا قبل از اين اين تغيير رشته معارف اسلامی و تبليغ به عنوان يک بخش و نه یک دانشکده، با مسؤوليت حجت الاسلام و المسلمين سید هاشم رسولي محلاتي اداره می‌شد. اولين رياست اين دانشكده را حجت الاسلام و المسلمين عبد الحسين معزي بر عهده گرفت. در سال 1369 مسؤوليت دانشكده را حضرت آيه الله سيد حسن سعادت مصطفوي عهده‌دار گرديدند. رياست دانشكده از سال 1378 تا سال 1382 بر عهده دكتر بيوك عليزاده، و از سال 1382 تا پايان سال 1387 بر عهده حجه الاسلام و المسلمين دکتر مصباحي مقدم بوده است. از ابتداي سال 1388 رياست دانشكده به جناب دكتر رضا محمدزاده واگذار گرديد.

در راستای توسعه فعاليت‌های پژوهشی در اين دانشکده،در سال 1381 نشريه علمی – پژوهشی نامه حکمت با موضوع فلسفه دين و معرفت‌شناسی تدوين و منتشر شد و از سال 1388 با موضوع تخصصی فلسفه دين و نام جديد پژوهشنامه فلسفه دين منتشر می‌شود. انجمن علمی دانشجويي اين دانشکده نيز از جمله تشکل‌های علمی فعال دانشگاه است که بارها موفق به کسب رتبه‌های برتر در ميان انجمن‌های علمی سراسر کشور شده است.ت

برای آشنایی بیشتر:http://etgp.isu.ac.ir